Би матат бичэв хэвэкиду
Кэргэнмун бичэн хэгды, энинмун аннганитыкин <бакадянгкин> нэкурэвун агиду такэн хэргиндун, умно <бакачан> умнот дюрвэ <энгнэкоркэ>. Бу, кунгакар, умнот очавун дян умукон, нюнгун асаткар, туннга бэеткор. Эниндувун бучотын медальвэ, гэрбичэтын лучадыт <мать-героиня>. Бу сэгдэнэнгкивун нунгандин.
Балдыдячавун бу гиркилонди, элэ би эсим сарэ эдяна упкаттукви акнылдукви, экнылдукви би упкаттук бичэв конгномотмор, бучивчангэчин ичэвунгкив. Меня окин-да кунгакар аннгаденгкитын туракит, тадук цыганкэт, окин-да энэл ичерэ цыгахэлвэ. Би долговденгкив, сонгоденгкив. Умно эвиденэл миннги аяврив нэкунми минэ аннгасинчан туракит. Би сонголчов, эесинчэтын инямукталви. Сонгочов, сонгочов, тадук мондуви дялдуви гунчэв, тураки бими, эсим урэрэ хунгтулвэ кунгакарвэ, би хэлэкэ бином, Харгит самэлкивча бином. Тадук дялдам - минду сурувко эдук дуннэдук, этыркор гунингкитын, сурувко Хэргуло Бугала.
Ичов гулэловэр, гачав усивэ, ичэчилчов идук хэркэдем. Би эчэв сарэ он апкилингкитын морвэр, усивэ хэркэдови сачав - бу упкат тар-ва сачавун., аминмун алагучан уйдедовун ороро. Ичэчов хэгдывэ локовунма, нунгандун локучадячан лочоко, - эркэв нголэттэ, локовунма ичэми, урунчов. Очав апкивуна, хэркэчов локовундук, илчав хэннгэхэлдуви, апкичилчав билгаливи монми:Эси би омнгочо бисим, эва толи мэдэттечов, нголэм-нгу, эну-гу бичэн минду, элэ би эчэв нгалэви сучавра: Айчан минэ сагдагув нэкунми. Толи би алагутчачав илиду классту.
Этэксэ таткитва би алагутнасинчав Красноярскала, бухгалтерит одави. Маначав, тадук минэ, миннун дыгинмэ асаткарвэ унгчотын Таймырдула. Минду гунчотын, си долборгидадук дуннэдук бисинни, си эсинни нголэттэ ингисэлвэ, хавалдякаллу тала. Би эчэв суммотчэ. Хавалилчав гулэсэгту Караулду. Тала севердялдук тэгэлдук бидерэ ненцал.
Нунгартын миттук эвэнкилдук хунгтул, турэнмэтын энгкив аяврэ, нгинакирнгачин гогоденгкил. Умукэн омолги дагамачилчан минэ, би нунгандукин дяячилчав, нунган минэ асакталчан. Нунганнгин асин бичэн, тарит би нунгандукин дикилитчачав. Сагдыл гунингкитын, нголэм бивки, мирэнчэдеринун эвикотчеми. Тадук би эчэв сарэ, авады нунганнгитын итытын. Тарит, этэдон нунган минэ асактадями, би мирэнчов умконду лучаду, нунган бичон эмэни идуквэр Белорусиядук. Гэрбин бичон Вася, тар Вася, муннгингэчилнун бэенгилнунмун умика бичо. Аявунгкин багдаринма. Би амтаттави нголэчингнэм, энинми-дэ окин-да энгкин умна. Тар эдычонми умна, хэгдыкэчилингкин. Тадук олгоричилчан тардула ненцала, хунгтулдуло омолгилдула Эмэнгкин долбонтоно, онтанэлингкин. Тыгэлвэр капунгкин, тадук умно тэтыгэлвэв сукэт токточон. Чайтыдядавэр чонгтоколо гангкивун дялдуквар.
Нян суббота очан, миннги Васев эмэчон харукин. Ичэсинчов, - хэдюнын локучадяран, гуним - эсикэкон сокачилдяллан. Туг-до бичон. Би толи ургэ бичэв. Тэтчов сунми, суручов гиркилови. Эмэм нунгандулан, тар минду гунчон:
- Эдыс, дулбун, омактавас платевэс токтоделлэн, тадук тогоду илаттянган, экунди гиркулдянгас?
Таду туг гунмотчэвун нунганнунин, би мучучав гулэлови. Нычов уркэвэ - хэдюнин эдынгив полва истяран: тэде - ноноллон:
Си миннун эсинни бимудерэ, кэ, нгэнэдекэл ило-дэ. Би синду туги одянгав, экун-да тадук этон синду мирэнэ. Би этом синэ минодерэ, би сам, си нголэтчэнни соксэвэ, би синэ локоделим!.. Миннги элэв элэкинденгон:
Нунган энгэси, авгара, минэ дяваран, угиррэн, иливран тэгэмкинду. Би дялдадечав - нунган эвиденон, нголэвкотчэрэн. Элэ эчэ, нунган гаран сунава, хэркэрэн локовундук, тадук хэркэрэн билгадув, таниллан: Тадук би этэчов эва-да мэдэдеми, элэ денчадям: умнот аямама очан. Эсалдув килунэлчотын хутаптыр, ичэвулчэн нянгня. Упкачин килунэдечон. Дэгдечотын авадылвар хунадил, дэгтэннэчил. Би-дэ дэгилчов. Арпулдячав нгалэлдиви, дэгдечов. Тадук долдылчав - экунмал минэ оридечон. Аптынчав - энеков минэ оридечон. Нунган мэкчэрэчон хулукундув. Нунган инемудечон, минэ оридечон. Идуквэр ичэвулчотын хунгтул илэл. Упкат удычэдечотын. Би дэгдечов, ичэттенэ агива, агланма, балдывчавэ гудеймэмэлди арвалгакталди. Упкачин килунэдечон, хэкупчу очан:
Мелчав - эдычонми, упкачин нголэлчо, идакадяран минэ анчандулив, минэ мэдэвкондерэн:
Он би исчав гиркиви - эсим сарэ. Тулинду хуннгэ хуннгэдечон, тулиски нголэммэмэ юдеми, элэ би онмал исча бисим, эчэ бисим хуннгэврэ, элунду тагара. Гиркив ичеми минэ, эсалин мурулил очатын Миннгил эсалви согдэвчол бичэтын, никимнядув ичэвчон суна удян.
Амардув-да эдычонми апкичилча монми Эсим сарэ, он нунган монми апкиттярка, элэ суд, дулбунду гунчон, эвикоттечон.
Тадук би суручов дуннэлови, Эвэнкиело. Хутэнгчов асатканмэ. Амтылви сомамат нунганман аявдечатын, дэмэриллэкин энгкитын туроттэ. Энинми гунингкин, тар хутэв эчэн минду бувконэ, нунган бичэн хукитэдув. Гунингкитын, ургэвэ нямича - одеденгки Хэвэки.
Тадук би мирэнчэв бултамниду, хутэнгчов дюрвэ бэеткорвэ. Бидем илэл индитын. Хадун монми ханнгуктаннам, кутучи - бисим? Хадун мондуви гунингнэм - кутучи бисим! Би дюрэ бичэв нянгняду, Хэвэкилду, тар эчэн биси нимнгаканду, нунгартын эчэтын минэ мордувэр гара. Эсикэкон би тэдедем: эр-вэ Дулиндыва Бугава би эмонденгов монэкон, авгарав манавракин. Минду эмучивко эмкэлду хутэлви хутэлвэтын, алагувка нунгарватын аявдедатын миткивэ дуннэвэт, садедатын миткилвэ итылват. Толи элэ би суруденгов Хэргуло Бугала. Миннги хавав эду дуннэду кэтэ.
Танчами
Амакав гэрбин бичон Танчами. Туг нунганман гэрбичотын халгардулин, халгардиви танггала бичон. Монэкон дырам бичон, дянтакингачин. Гиркудянгкин уконнгэчин. Гунингкитын, шаман бичон, энгэсит шаманди, нголэчингкитын нунганман. Нунган туг шаманди одячан.
Хулукун бинэ окин-да сонгоденгкин, сонготот нунганман аннгаденгкитын. Гунингкитын, элэкэсиптыт тэпкэлингкин, тадук - сонголиссалингкин, сонголиссадяна сонголингкин, тадук энэ эявал мэдэденэ, сонгонин овки ховонит, шаман ховондин. Илэл умнот гунчотын экунди нунган одянган. Хэвэкил-харгил монэкор нунгандулан силбачатын. Энгэси одан энтылин нунганман эман идакадянгкитын, сонодедон:
Би хулукукон бичов, денчадям нунганман. Иландярдылду аннганилду нунганман арестуйчатын, гуннэл, нунган булэн, нгэнэдерэн хуски тэголвэ. Иловэр сурувчотын: Нунган седянгкин дегдэдерилвэ эллалва, нунгардутын пилихиденгкин дюлакин, энгкин дегдырэ халгарви. Кингнелду хиркудянгкин мули, энгкин эерэ. Таргичин, гунингкитын, бичон миннги амакав, Танчами.
Того дылганин
- Би тэдедем того <дылгандун>. Нунган гунингки тэдевэ. Нунган аякичингкин, ая ичэримни. Матакичиливки аракукан сипкитчана, эрупчутки - пасканаливки мигдыт, дылгура.
Матакичиллакин, мата эмэден, таду-да этэвки <гундеми>.
Бу толи бидечовун Муруктаду. Тоговуг сипкичилчан, эни гунчэн - матал эмэделлэ. Тэде бичон, нулгичотын ехейгон тэвумнил. Дептылэтын авады-да ачин бичон. Колхознаилва орорво эвко бичон вадеми. Тэгэвконингкитын тали. Энинми бучон нунгардутын уллэвэ, оллово. Нулгихинчотын часки. Нунгарнунтын нулгидечон лучамни, униечимнитын. Би-дэ нунгарнунтын сурулдычов. Нулгидечовун даран амутнун Мокчокитнун, даран бунилнун, омнгочол бичовун чикчарандавэр конгактэлвэр. Элэкэс бунилвэ илтэнэв - умукон орон - Пэт! - бурурэн дуннэло, бурэн. Униечимнивун сот декончэчон. Ханнгукталлан: Эдяна?
Бэел хигиллэ оронмо, - уллэдун чутума улбукэ бичон. Бэел надытчатын-надытчатын, албачатын тэдевэ бакадями. Этыркор гунчотын, тар Харгил митвэ эниктэгидерэ, мигдыдянал нгэнэдечот бунилдули.
Би эрдэлон дивэдем.
Галдыкит
Утолэ якол туги галдыкитва гунилдынгкитын.
Энтылтын гунилдынгкитын тадук кунгакарвэ, бэетконмэ, астканмэ туннгачива-нюнгучивэ аннганичилва дюктэвэ умуконду сэктэвунду асинмунгкитын. Кунгакачар сонгоденгкитын, эва-ка одяра, долдычингкитын. Сонгонгкитын, сонгонгкитын, асинингкитын. Тыматнэ энтылтын гангкитын хутэлвэр, туги галдыкит овча бингки, хэгдыл оми нунгартын асилалдыдянгатын.
Туг-дэ минду бичон: Элэ дюрдяр аннганил илтэнчолотын бу асилалдычавун. Утолэптывэ итыва маннгичачавун.